کیمیاگر

در زیر به برخي از حالاتی که پس از مرگ رخ می دهد اشاره مي‌كنم:

الگور مورتيس (افت دماي بدن)

Algor mortis

بعد از مرگ، دماي بدن به صورت تصاعدي كاهش مي‌يابد تا با دماي محيط اطرافش يكسان شود. اين عمل بر روي سطح پوست بين 8 تا 12 ساعت زمان مي‌گيرد، اما قسمت‌هاي مياني بدن زمان بيشتري براي سرد شدن نياز دارند. اما عوامل مختلفي بر روي سرعت از دست دادن دماي بدن تاثير گذار هستند و اين زمان‌ها تخميني مي‌باشند. بعد از شروع عمليات پوسیدن ( تقريبا دو روز بعد از مرگ) دماي بدن دوباره شروع به افزايش مي‌كند به اين خاطر كه در داخل بدن واكنش‌هاي متابوليكي و

باكتريايي كه در امر تجزيه دخالت دارند، كار خود را شروع مي‌كنند.

 ريگور مورتيس

Rigor Mortis

ريگور مورتيس يك پديده شناخته شده است و بر اثر يك سري واكنش هاي پيچيده در بدن به وجود مي‌آيد. سلول‌هاي ماهيچه‌اي بدن مي‌توانند هم به صورت هوازي هم بي هوازي به كار خود ادامه دهند. در هنگام مرگ ، برای سلول ها تنها تنفس بي‌هوازي امکان پذیر است. وقتي كه ماهيچه‌ها به صورت بي‌هوازي كار مي‌كنند، حاصل كارشان توليد اسيد لاكتيك است. اسيد لاكتيك دوباره مي‌تواند از بين برود، اما در اين حالت بايد با اكسيژن بيشتري كه صرف مي‌شود آن را خنثي كرد. ولی در يك جسد چنين چيزي امكان پذیر نیست. شكسته شدن گليكوژن در ماهيچه‌ها مقدار برگشت ناپذيري از اسيد لاكتيك را در ماهيچه‌ها توليد مي‌كند. اين عمل واكنش پيچيده‌اي را به همراه دارد كه آكتين و ميوزين( پروتئين هايي كه در ماهيچه‌ها بر روي عمل انقباض و انبساط ماهيچه‌ها را كنترل مي‌كنند.) را به صورت ژل در مي‌آورد. اين ژل باعث سفتی بدن مي شود. اين سفتی تا زماني كه تجزيه بدن شروع نشود از بين نمي‌رود.

همين طور كه ريگور مورتيس به واكنش‌هاي شيميايي وابسته است، زمان واكنش نيز به دماي محيط وابسته است و همچنين مقدار اسيد لاكتيك موجود قبل از مرگ هم بي تاثير نيست. فعاليت متابوليكي شديد قبل از مرگ مثلاً دويدن، مقدار اسيد لاكتيك بيشتري را توليد مي‌كند، و زمان كمتري براي ريگور مورتيس لازم است تا خود را نشان بدهد. دماي محيطي بالا هم زمان واكنش را كمتر مي‌كند. براي تخمين زدن زمان مرگ بدون ابزار دقيق مي‌توان از اين دو عامل استفاده كرد، اما بايد كاملا هوشيار عمل كرد:

 *براي تخمين زمان مرگ ريگور مورتيس نبايد به عنوان تنها عامل در نظر گرفته شود.

 ليوور مورتيس (تغيير رنگ)

Livour Mortis

 ليوور مورتيس همان لخته شدن خون است. به آن هيپوستازيس هم مي‌گويند. وقتي كه قلب از حركت بايستد، گردش خون متوقف مي‌شود و سنگيني خون باعث لخته شدن آن مي‌شود. بر اثر اين پديده، جاهايي كه خون لخته شده به رنگ آبي يا بنفش در مي‌آيد. در اين زمان پوست آبي رنگ و لكه لكه است. بعد از پنج يا شش ساعت لكه‌ها به هم مي‌پيوندند و اما هنوز بر اثر فشار پوست سفيد مي‌شود. بعد از ده الی دوازده ساعت حتي با فشار هم رنگ آبي ثابت مي‌ماند.

كبودي‌ها، مكان تماس بدن با اشياء را نشان نمي‌دهد. يك جسد كه به پشت بر روي زمين افتاده باشد، كبودي‌هايي جزئي در پشت و پشت گردن دارد اما نه در قسمتي كه با زمين مستقيماً در تماس است. اين پديده براي فهميدن اين نكته كه جسد جابجا شده مفيد است. تغيير رنگ بدن در بعضي سم‌ها كاملاً متفاوت است. براي مثال

مونواكسيد كربن رنگ پوست را به صورتي آلبالویی در مي‌آورد.

 تجزيه

اين پروسه هنگامي كه جسد در معرض رطوبت يا در هواي آزاد باشد زمان كمتري را به خود اختصاص مي‌دهد. بسته به طبيعت منطقه، لاشه خواراني مانند مگس‌ها و كركس ها به سراغ جسد مي‌آيند. پيشرفت عمل تجزيه هم توسط باكتري‌ها ادامه پيدا مي‌كند و مواد آلي و معدني، در اين بازيافت‌مواد به وجود مي‌آيند.

تجزیه بیشتر توسط باکتری ها، آنزیم ها و قارچ ها انجام می شود که برای بازیافت مواد امری الزامی است. باکتری هایی که در معده و اندام داخلی وجود دارند تکثیر می شوند.

اول از همه به خون و معده حمله می کنند، وقتی که گاز در معده تشکیل شد و معده متلاشی شد، حمله به دیگر اعضا هم شروع می شود. سرعت پوسیدن در هوای آزاد هشت برابر بیشتر از زیر زمین است. دما در هنگام پوسیدن افزایش می یابد، اما آب و هوای خشک می تواند موجب مومیایی شدن جسد شود. انسان هایی که چربی بیشتری دارند زودتر جسمشان می پوسد.  انسان هایی هم که بر اثر بیماری باکتریایی بمیرند سرعت متلاشی شدنشان بیشتر است. با این حال بعضی از سموم هستند که جسد را سالم نگه می دارند.

 پوسیدن جسد دارای مراحل مختلفی است. هر چند که این مراحل از نظر زمانی متغییر هستند:

 2تا 3 روز:  لکه ای سبز در سمت راست شکم شکل می گیرد. بدن باد می کند.

3تا 4 روز:  لکه افزایش پیدا می کند. رگ ها مشخص می شوند.- رنگشان به رنگ قهوه ای سوخته در می آید.

5تا 6 روز:  شکم از گاز پر می شود. پوست تاول می زند.

2 هفته :   شکم کاملا ورم کرده و سفت می شود.

3 هفته :   پوست نرم می شود. حفره ها و اعضاء از هم می پاشد.  ناخن ها می افتند.

4 هفته :   پوست نرم حالتی آبکی پیدا می کند. صورت غیر قابل تشخیص می شود.

4تا 6 ماه :  تشکیل دیواره چربی، در مناطق مرطوب. در این حالت چربی سفت و حالت مومی پیدا می کند.

یک جسد بدون تابوت و یا پوشش در مدت دوازده سال کاملاً می پوسد.

 توصیف مراحل

پوسیدگی داخلی:

نمای بیرونی جسد کاملاً تازه بنظر می آید ولی در داخل پوسیدگی بر اثر فعالیت باکتری ها و تک یاخته هایی که قبل از مرگ هم در بدن وجود دارند شروع می شود.

 گندیدن:

جسد از گازی که در درون آن تولید می شود، باد می کند، در این هنگام بوی گوشت گندیده به مشام می رسد.

 گندیدن سیاه:

گوشت حالت شل و وارفته دارد و رنگ سیاه را در معرض دید قرار می دهد. وقتی که گاز راهی برای خروج پیدا می کند، بدن متلاشی می شود. بوی تعفن بسیار زیاد می شود.

 تخمیر بوتریک

جسد شروع به خشک شدن می کند.  کمی از گوشت ها باقی مانده اند. بوی پنیر در فضا پخش می شود. سطح شکم از کپک پوشیده می شود.

 پوسیدگی خشک:

جسد کاملا خشک است؛ پوسیدگی با سرعت کم ادامه دارد

 گرداوری کننده: توسط سيد محمد حسن شريفيان، دانشجوي كارشناسي ارشد

 شيمي فيزيك

 Email:msh.chemistry@yahoo.com